Conflicterende sponsorovereenkomsten in de badmintonsport
Voorzieningenrechter Rechtbank Utrecht, 20 maart 2010, LJN
BL6880
De exclusieve sponsorovereenkomst bindt de
spelers
De Nederlandse Badminton Bond (NBB) - thans Badminton Nederland
- heeft een sponsorovereenkomst gesloten met Yonex. De NBB heeft
met ingang van 1 januari 2010 uitvoering aan deze
sponsorovereenkomst gegeven. Spelers die onderdeel van de nationale
selectie willen uitmaken, hebben een spelerscontract moeten
ondertekenen waarin zij zich verplichten om uitsluitend gebruik te
maken van het materiaal en de kleding van Yonex. Spelers die het
spelerscontract niet ondertekenen worden niet meer toegelaten tot
de nationale selectie, waardoor de spelers evenmin kunnen deelnemen
aan de landenteamtoernooien. Wel kunnen de spelers deelnemen aan
individuele internationale toernooien, maar de NBB zal de kosten
van deze spelers verbonden aan het spelen van deze toernooien niet
meer vergoeden.
Dunlop, een concurrent van Yonex, en enkele badmintonspelers die
al met andere partijen sponsorovereenkomsten hadden gesloten,
kunnen zich met deze situatie niet verenigen. In dit kort geding
vorderen zij kort gezegd onder meer dat de spelers hun individueel
afgesloten sponsorovereenkomst mogen nakomen en dat de NBB wordt
verboden om deze spelers anders te behandelen dan de
badmintonspelers die het spelerscontract wel hebben
ondertekend.
Dunlop en de spelers hebben ten eerste aangevoerd dat de tussen
de NBB en Yonex gesloten sponsorovereenkomst in strijd is met het
mededingingsrecht. De voorzieningenrechter heeft geoordeeld dat het
echter niet aannemelijk is geworden dat het kartelverbod is
overtreden. Daarbij was onder meer van belang dat voor de
vaststelling dat de overeenkomst mededingingsverstorende gevolgen
heeft, een feitelijk onderzoek in de vorm van marktanalyse, waaraan
hoge eisen worden gesteld, was vereist. Zoals vaak in
mededingingszaken was ook hier onduidelijk wat de relevante markt
is: is dit de markt voor sportartikelen, voor badmintonartikelen of
voor badmintonartikelen voor topspelers? Hierover hebben de spelers
en Dunlop onvoldoende gesteld.
De spelers en Dunlop hebben ten tweede gesteld dat (de
uitvoering van) de sponsorovereenkomst ten opzichte van de spelers
naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is
en dat het daarom buiten toepassing dient te blijven. De
voorzieningenrechter heeft voor deze beoordeling de belangen van de
spelers en de NBB afgewogen.
De Badminton Bond stelt zich het bevorderen van de
badmintonsport ten doel en komt daarbij op voor de belangen van
zowel professionals als amateurs. De NBB heeft aangevoerd dat zij
ten verwezenlijking van dit doel en in verband met haar
begrotingstekort het geld van de sponsor Yonex zeer dringend nodig
had. De voorzieningenrechter komt tot het oordeel dat de nadelen
voor de spelers (nl. het niet kunnen deelnemen aan de gemiddeld
twee keer per jaar plaatsvindende landentoernooien en het deels
moeten betalen van kosten verbonden aan de individuele
internationale toernooien) niet dusdanig zijn dat het naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat de
spelers gebonden zijn aan het besluit van de NBB.
Tot slot hebben de spelers zich op het standpunt gesteld dat de
NBB en Yonex onrechtmatig tegenover hen hebben gehandeld doordat
zij hen uitlokken om hun individuele sponsorovereenkomsten niet na
te komen en wanprestatie te plegen. De spelers hebben echter de
mogelijkheid om het spelerscontract niet te ondertekenen. De
voorzieningenrechter oordeelt dan ook dat de NBB niet onrechtmatig
heeft gehandeld.
De voorzieningenrechter wijst de vorderingen van de spelers en
Dunlop af.
In perspectief
Een discussie tussen spelers en een sportvereniging over
conflicterende sponsoring is niet nieuw. Het is niet ongebruikelijk
dat sportclubs en sportbonden met topsporters overeenkomsten
sluiten, zoals aan de orde in dit kort geding. Aangezien de
sportclub of -bond geen ondertekening van de spelers kan afdwingen,
zullen zij andere maatregelen moeten treffen om voor de
ondertekening te zorgen. Daarbij is uitsluiting van deelname aan
bepaalde wedstrijden en/of de (nationale) selectie een gebruikelijk
pressiemiddel.
De spelers die dit kort geding hebben aangespannen, zijn door
middel van een lidmaatschap verbonden aan de NBB. De spelers zijn
op grond van hun lidmaatschap in beginsel gebonden aan de statuten,
reglementen en de besluiten van de NBB, waaronder ook het besluit
tot het aangaan van de sponsorovereenkomst met Yonex. De spelers
zijn hieraan echter niet gebonden indien toepassing van het besluit
in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid onaanvaardbaar zou zijn.
Bij de beoordeling zal een afweging moeten plaatsvinden, waarbij
onder meer van belang is dat van alle spelers, en dus ook van de
spelers die op topniveau spelen, in principe mag worden verlangd
dat zij zich inspannen om het verenigingsdoel te verwezenlijken, in
dit geval het bevorderen van de badmintonsport in welke
verschijningsvorm dan ook. Verder zal een rechter rekening moeten
houden met de vraag hoe ver het pressiemiddel van de sportclub of
bond strekt. Hoeveel wedstrijden zal de sporter missen indien hij
de overeenkomst niet tekent?
In het onderhavige geval zullen de badmintonspelers slechts twee
landentoernooien per jaar missen. Bovendien gaat het bij die
landentoernooien om 'de eer van het land', zo heeft de
rechtbank overwogen. Bij de individuele internationale toernooien
kunnen daarentegen geldprijzen worden gewonnen en kunnen punten
voor de klassering op de wereldranglijst worden gehaald.
Overigens lijkt de rechter bij professionele sporters eerder
geneigd te zijn om te oordelen dat het besluit van een sportclub of
-bond naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar is, met name indien de betreffende professionele
sporter zijn sponsorovereenkomst eerder had afgesloten. De
voorzieningenrechter te Utrecht had in 1977 geoordeeld over een
amateurzwemster die weliswaar een eigen kledingsponsor had, maar
voor het dragen daarvan geen geld ontving. Mede gelet op het feit
zij geen financieel belang had bij haar weigering om de kleding van
de door de Koninklijke Nederlandse Zwembond (KNZB) gecontracteerde
sponsor te dragen, liet de voorzieningenrechter de belangen van de
KNZB zwaarder wegen. Een jaar eerder had dezelfde
voorzieningenrechter anders geoordeeld: de Koninklijke Nederlandse
Voetbalbond had volgens de voorzieningenrechter onrechtmatig
gehandeld jegens een professionele voetballer door plotsklaps en
zonder overleg een einde te maken aan het gebruik dat spelers hun
eigen schoenensponsorovereenkomsten konden afsluiten.
Naar aanleiding van dit laatste vonnis heeft vaak overleg tussen
sportclubs- en bonden en topsporters en hun sponsors plaatsgevonden
over de sponsorovereenkomsten. Zo ook in het onderhavige geval. De
NBB had met een andere sponsor een regeling kunnen treffen, waarbij
deze sponsor de spelers tegen betaling van een bepaald bedrag vrij
zou hebben gegeven. Ter zitting heeft NBB verklaard dat zij ook
bereid was om een dergelijke regeling met Dunlop te treffen. Naar
mijn inschatting heeft dit mede een rol gespeeld bij het oordeel
van de rechtbank.
De voorzieningenrechter heeft verder geoordeeld over de vraag of
de afspraken tussen de NBB en Yonex in strijd zijn met het
mededingingsrecht. Ter bevordering van de vrije marktwerking is in
artikel 101 Verdrag betreffende de Europese Unie (het oude artikel
81 EG-verdrag) bepaald dat overeenkomsten tussen ondernemingen die
merkbare ongeoorloofde concurrentiebeperking tot gevolg hebben,
verboden zijn. Een sportbond als de NBB kan ook als een onderneming
worden aangemerkt voor zover het economische activiteiten
uitoefent, zodat ook de NBB zich aan het mededingingsrecht zal
moeten houden.
Zoals vaak is de voorzieningenrechter niet uitgebreid op het
mededingingsrecht ingegaan en heeft hij met name geoordeeld dat
voor de beoordeling (uitgebreid) onderzoek noodzakelijk is. Indien
de spelers en Dunlop wensen dat een rechter hierover oordeelt,
zullen zij een bodemprocedure moeten starten. Uit de media blijkt
overigens dat ze dat ook van plan zijn.