Geen Databank? Geschriftenbescherming als vangnet
Rechtbank Utrecht 28 juli 2010,
LJN:BN 2268, Ryanair Limited/PR Aviation
B.V.
PR Aviation biedt op haar websites wegolo.com en wegolo.nl
consumenten de mogelijkheid vluchtgegevens te zoeken en prijzen van
vluchten te vergelijken. Naast dit zoeksysteem biedt PR Aviation de
klant de mogelijkheid de gevonden vlucht met haar bemiddeling te
boeken. Ryanair maakt echter bezwaar tegen het gebruik van haar
vluchtgegevens door PR Aviation.
Investeringen onvoldoende gespecificeerd - geen Databank
De verzameling vluchtgegevens op haar website moet volgens Ryanair
worden aangemerkt als een beschermde Databank. PR Aviation zou
daarom niet zonder meer grote delen van die databank mogen opvragen
en hergebruiken. De vraag of deze verzameling inderdaad een
Databank is, concentreerde zich in dit geschil - zoals vaak - op de
vraag of Ryanair kan aantonen dat zij substantieel heeft
geïnvesteerd in deze databank (artikel 1 lid 1 sub a
Databankenwet). Op grond van Europese rechtspraak komen hiervoor
alleen de kosten die zien op het verkrijgen en
organiseren van de gegevens in aanmerking, en dus niet de
kosten die zien op het creëren hiervan.
De rechtbank onderzoekt vervolgens kritisch of de door Ryanair
opgevoerde kosten wel aan deze maatstaf voldoen. Onder de post
'investeringen in de presentatie van de inhoud van de
vluchtgegevensverzameling' vallen volgens de rechtbank alleen
de kosten voor het laten verwerken van gegevens. Dus niet de kosten
voor het aanbieden en boeken van vluchten, of de communicatie met
het publiek. De personeelskosten voor het doorvoeren van
wijzigingen in de verzameling vluchtgegevens (de databank) komen
wel in aanmerking, maar niet die voor het opstellen van die
gegevens. Ook kosten met betrekking tot de bereikbaarheid en
werking van de website en Ryanair's gewone bedrijfsvoering
houden onvoldoende verband met de databank om als investering te
gelden.
Ryanair had echter per post álle kosten in verband met haar
website met vluchtgegevens opgevoerd. Door deze
'vermenging' van kosten die wel en niet in aanmerking komen
als investering in de databank, kan de rechter de hoogte van de
investering, en dus het al dan niet bestaan van een beschermde
Databank niet beoordelen. Om die reden wijst zij Ryanair's
beroep op de Databankenwet af.
Vangnet Ryanair:
vluchtgegevens beschermd als geschrift
In Nederland is een verzameling feitelijke gegevens - ook al is
het geen beschermde Databank - toch beschermd op grond van de
geschriftenbescherming in de Auteurswet (artikel 10 lid 1). De
bescherming van een dergelijke gegevensverzameling reikt echter
minder ver dan de 'normale' bescherming onder het
auteursrecht en beschermt alleen tegen (bewijsbare) ontlening door
derden door een 'eenvoudige herhaling' van die
gegevens.
PR Aviation erkent dat zij de vluchtgegevens direct heeft
overgenomen van Ryanair's website, en daarmee staat de
ontlening vast. Vraag is vervolgens of dit een 'eenvoudige
herhaling' van de gegevens van Ryanair is. Omdat er volgens PR
Aviation ongeveer 22.000 verzoeken om prijsvergelijkingen per dag
zijn, is er volgens de rechtbank in ieder geval sprake van een
stelselmatige overname van gegevens van Ryanair. PR Aviation stelt
dat het hier zou gaan om een kleine selectie uit Ryanair's
vluchtgegevens, maar onderbouwt dit niet. Bovendien overweegt de
rechtbank in dat kader- in lijn met de eerdere rechtspraak -dat ook
een enkele zoekopdracht waarbij slechts een selectie wordt
overgenomen, kan gelden als een 'eenvoudige herhaling'. Ook
het verweer dat PR Aviation de overgenomen gegevens wijzigt door
deze anders te rangschikken, gaat hier niet op, omdat de rechtbank
vindt dat dit slechts kleine wijzigingen zijn, waardoor nog altijd
sprake is van een eenvoudige herhaling van Ryanair's
vluchtgegevens.
Ryanair mag het overnemen van haar vluchtgegevens door PR
Aviation dus verbieden op grond van haar geschriftenbescherming op
deze gegevensverzameling.
Conclusie
Deze uitspraak laat weer eens zien hoe moeilijk het is aan te
tonen dat er substantieel is geïnvesteerd in een databank. Ryanair
wordt hier door de rechter op haar vingers getikt voor het opvoeren
van álle kosten in verband met haar website. De opgevoerde kosten
moeten juist in zoveel mogelijk detail worden gespecificeerd, zodat
voor de rechter duidelijk is op welke activiteiten de kosten
betrekking hebben. Een idee om dit als producent van een databank
bij het opbouwen van de gegevensverzameling van begin af aan netjes
bij te houden? Dat maakt een toekomstig beroep op de bescherming
onder de Databankenwet een stuk gemakkelijker - mits de investering
voldoende substantieel is.
Het gemak waarmee Ryanair vervolgens deze zaak op grond van de
geschriftenbescherming heeft gewonnen komt wellicht deels door de
op het eerste gezicht tamme manier van procederen door PR Aviation
- PR Aviation heeft niet betwist dat zij de gegevens direct heeft
ontleend van de website van Ryanair en heeft ook geen beroep gedaan
op het citaatrecht als uitzondering op Ryanair's auteursrecht
op de vluchtgegevens. Of een beroep hierop succesvol was geweest,
hangt af van de hoeveelheid gegevens die PR Aviation per
zoekopdracht overneemt: is dit naar aard en omvang proportioneel
met het doel waarvoor PR Aviation citeert - in dit geval het
doorzoekbaar aanbieden van goedkope vluchten?
Ondanks de mogelijke lacunes in de verdediging van PR Aviation,
blijkt uit deze uitspraak dat een eigenaar van een databank in
Nederland - naast de minder effectieve Databankenwet - in de
geschriftenbescherming een handig wapen heeft om op te treden tegen
gebruik van (delen van) haar databank. Vraag is of een beroep op
deze bescherming in lijn is met de vrijheid van meningsuiting in
artikel 10 EVRM. De consument heeft er immers belang bij dat
aanbieders, zoals PR Aviation, feitelijke gegevens (zoals
Ryanair's vluchtgegevens) vrij kunnen gebruiken om handige
zoek- en prijsvergelijkdiensten op het internet aan te bieden. De
Databankenwet kent niet voor niets een zo strikte toets voor
bescherming. Dit is bedoeld om te waarborgen dat alleen het
verzamelen en organiseren van gegevens beschermd is, en niet de
gegevens zelf. De geschriftenbescherming biedt Ryanair nu echter
een effectief middel om op te treden tegen het gebruik van juist
deze feitelijke gegevens. Ondanks de spanning die deze bescherming
oplevert met de uitingsvrijheid in artikel 10 EVRM, heeft de Hoge
Raad - en met haar in deze uitspraak de rechtbank - echter
expliciet bepaald dat de geschriftenbescherming - ook met de komst
van de Databankenwet - gehandhaafd blijft.