De persexceptie ten grave gedragen
Op grond van artikel 15 Auteurswet is het toegestaan dat
nieuwsberichten, gemengde berichten en artikelen over actuele
onderwerpen die in persmedia zijn verschenen door dezelfde soort
media onder bepaalde voorwaarden zonder toestemming of betaling
mogen worden overgenomen. Deze beperking wordt de persexceptie
genoemd en is altijd zo begrepen dat zij niet opgaat voor artikelen
over actuele onderwerpen indien het medium waarin zo’n artikel is
verschenen een auteursrechtvoorbehoud heeft gemaakt. Omdat bijna
alle persmedia zo’n voorbehoud – vaak van algemene strekking in het
colofon – maken betekent dit dat in de prakrijk de persexceptie
voornamelijk voor nieuwsberichten en gemengde berichten gold.
Op 26 juli 2011 heeft het Gerechtshof Leeuwarden evenwel een arrest
gewezen in een zaak tussen een aantal dagbladuitgevers en de
provincie Flevoland die de persexceptie flink uitholt.
Het Hof heeft namelijk geoordeeld dat de Europese
auteursrechtrichtlijn, die ondermeer een minimumniveau van
beperkingen – waaronder een persexceptie – geeft, zo moet worden
uitgelegd dat een auteursrechtvoorbehoud niet alleen geldt voor
artikelen over actuele onderwerpen, maar ook voor (kortere en meer
feitelijke) nieuwsberichten en gemengde berichten. Het Hof
oordeelde dat de tot dan toe in Nederland gangbare interpretatie
van de persexceptie, dat geen auteursrechtvoorbehoud kan worden
gemaakt met betrekking tot auteursrechtelijk beschermde
nieuwsberichten, geen steun vindt in de richtlijn, en meer in het
bijzonder afbreuk doet aan het uitgangspunt dat rechthebbenden
recht hebben op een billijke compensatie voor het gebruik van hun
beschermde werken.
Artikel 15 lid 2 Auteurswet, dat bepaalt dat ten aanzien van
nieuwsberichten en gemengde berichten geen auteursrechtvoorbehoud
kan worden gemaakt, heeft volgens het Hof toch nog zin omdat
niet-oorspronkelijke geschriften (die op grond van rechtspraak van
de Hoge Raad uit de jaren ’60 zijn beschermd tegen directe
ontlening) daaronder zouden vallen. Het gaat dan alleen om
berichten die niet oorspronkelijk zijn in de zin van het
auteursrecht. Doordat de drempel voor oorspronkelijkheid laag is –
en er voor wat betreft geschriften op neerkomt dat een tekst niet
mag zijn gekopieerd en blijk moet geven van gebruik van een
minimale keuzevrijheid van keuze, schikking en combinatie van
woorden – zullen niet oorspronkelijke geschriften enkel (hele)
korte feitelijke berichten zijn die nauwelijks op een andere manier
kunnen worden verwoord (“De komende week worden buien met af en toe
zon verwacht”, “In Amsterdam wordt morgen op het Leidseplein Ajax
als nieuwe landskampioen ingehuldigd”, “De AEX index is gisteren
met 2% gestegen”).
Op grond van het arrest van het hof Leeuwarden mogen door de
pers alleen nog maar dergelijke korte feitelijke berichten zonder
toestemming en betaling uit de pers worden overgenomen indien het
gebruikelijke auteursrechtvoorbehoud is gemaakt. Dat betekent dat
de relatief ruime mogelijkheid tot overnemen ‘door de pers uit de
pers’ door het arrest is beëindigd. Dat zal grote gevolgen hebben
voor knipselkranten die bij gratie van de persexceptie bestaan,
evenals voor de vele nieuwsgerelateerde websites die veelal korte
berichten uit andere media overnemen.