De Wet Kraken en Leegstand
In de nieuwsbrieven van respectievelijk
februari,
april en
oktober 2009 (hyperlink) zijn uitspraken uit
datzelfde jaar besproken waarin het beschermd woonrecht van
krakers centraal stond. Om het geheugen op te frissen een korte
samenvatting. Het Hof Amsterdam heeft op 31 maart 2009, anders
dan de voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam,
geoordeeld dat op het woonrecht van krakers een inbreuk mag
worden gemaakt door over te gaan tot ontruiming van de gekraakte
woning. De Hoge Raad heeft vervolgens op 9 oktober 2009 arrest
gewezen in een soortgelijke zaak. De Hoge Raad overwoog dat
krakers beschikken over een woonrecht, en dat een bevoegdheid
voor strafrechtelijke ontruiming in de Nederlandse wet
ontbreekt. De artikelen 429 sexies Wetboek van Strafrecht in
combinatie met artikel 2 Politiewet en artikel 124 van de Wet op
op de Rechterlijke Organisatie vormen volgens de Hoge Raad geen
toereikende grondslag om een inbreuk op het fundamentele
huisrecht van artikel 12 Grondwet en artikel 8 EVRM te
legitimeren.
Na het arrest van de Hoge Raad was duidelijk dat het niet is
toegestaan een pand strafrechtelijk te ontruimen, ook niet indien
een pand korter dan een jaar leegstaat. Een huiseigenaar die te
maken krijgt met krakers rest geen andere mogelijkheid dan naar de
burgerlijke rechter te stappen om op die wijze de ontruiming van
krakers te bewerkstelligen. De kosten hiervan komen voor rekening
van de eigenaar. De diverse uitspraken in 2009 hebben
vanzelfsprekend veel reacties ontketend. Corporaties en andere
huiseigenaren vonden de uitspraak van de Hoge Raad niet goed
bruikbaar in de praktijk.
Gelijktijdig met de uitspraken in 2009 heeft de Tweede Kamer het
wetsvoorstel "Kraken en Leegstand" behandeld. Dit wetsvoorstel is 9
februari 2009 bij de Tweede Kamer ingediend en beoogt een strengere
aanpak van kraken en het tegengaan van leegstand. Inmiddels is het
wetsvoorstel op 1 juni 2010 aangenomen door de Eerste Kamer.
Waarschijnlijk zal de wet in het najaar in werking treden. De wet
houdt het volgende in. De huidige strafbaarstelling van kraken
wordt aangescherpt. Anders dan nu het geval is, wordt kraken als
misdrijf strafbaar gesteld en de strafbaarheid wordt niet langer
afhankelijk gesteld van de duur van de leegstand. Momenteel is
kraken alleen strafbaar indien een pand wordt gekraakt dat korter
dan een jaar leegstaat. Met de nieuwe wet wordt bewerkstelligd dat
krakers een gevangenisstraf kunnen krijgen van maximaal een jaar.
De straf kan oplopen tot twee jaar en acht maanden als bij het
kraken geweld en intimidatie wordt gebruikt en het kraken in
vereniging plaatsvindt.
De wet Kraken en Leegstand biedt eigenaren de mogelijkheid hun
pand strafrechtelijk te laten ontruimen wanneer het is gekraakt.
Dit voorkomt dus dat eigenaren een civielrechtelijke
(ontruimings)procedure aanhangig moeten maken. Hoewel de nieuwe wet
positief klinkt en het een hele verbetering lijkt ten opzichte van
de huidige situatie, is het de vraag of dat in de praktijk ook
werkelijk zo zal zijn. Het is namelijk niet duidelijk of er streng
gehandhaafd zal gaan worden. De gemeenten Amsterdam en Den Haag
hebben al aangegeven dat zij niet van plan zijn een actieve rol te
gaan spelen bij handhaving van het kraakverbod. Een strenge
handhaving van het kraakverbod zal veel vergen van de capaciteit
van politie en justitie. Zonder de medewerking van politie en
justitie is het echter niet mogelijk krakers (strafrechtelijk) te
ontruimen. Eigenaren zullen dan alsnog hun toevlucht moeten zoeken
tot de civielrechtelijke kort geding-procedure.
De wet Kraken en Leegstand verruimt ook de mogelijkheden om de
leegstand van gebouwen, niet zijnde woonruimte, te bestrijden. De
Leegstandswet voorziet in de mogelijkheid voor gemeenten om een
leegstandsverordening vast te stellen. Op basis van deze
leegstandsverordening kan de gemeente een eigenaar, op straffe van
een boete van maximaal € 7.500,-, verplicht stellen leegstand van
een gebouw, welke leegstand langer dan zes maanden aanhoudt, te
melden. Wanneer een pand langer dan een jaar leegstaat, kan de
gemeente de eigenaar verplichten een bruikleenovereenkomst aan te
gaan met een door de gemeente aan te dragen partij. Ook kan de
gemeente een eigenaar verplichten voorzieningen te treffen zodat
een leegstaand gebouw gebruikt kan worden.
Vanaf komend najaar geldt een algemeen kraakverbod. Dit lijkt
positief nieuws voor huiseigenaren. Huiseigenaren zijn echter voor
strafrechtelijke ontruiming van hun panden en een goede uitvoering
van de bevoegdheden in de wet afhankelijk van de gemeente, politie
en justitie. Aan strenge handhaving van het kraakverbod zijn
vanzelfsprekend veel kosten verbonden. Als de gemeente, politie en
justitie het kraakverbod streng gaan handhaven, zal dit kunnen
leiden tot het terugdringen van kraak én leegstaande panden. De
praktijk zal moeten uitwijzen of dit te realiseren valt.