Maffiamaatje vs. geborneerde pseudo-journalist
Voorzieningenrechter Rechtbank Amsterdam 15 februari
2007
Advocaat van slachtoffer en verdachte
Mediaman Jort Kelder en advocaat Bram Moszkowicz hebben elkaar
op radio, televisie, internet en in de gedrukte media fel
bestreden. Kelder bekritiseerde het feit dat Moszkowicz zowel
optrad als advocaat van topcrimineel Holleeder, als (tot aan zijn
moord in 2004) van vastgoedmagnaat Endstra. Endstra heeft Holleeder
er in de beroemde achterbankgesprekken van beschuldigd hem
jarenlang te hebben afgeperst. Daarbij beschreef Endstra scenes die
rechtsreeks uit een gangsterfilm leken te komen. Holleeder is in de
media ook genoemd als een van de verdachten van de moord op
Endstra.
De beroemde foto van Endstra en Holleeder
Kelder vond dat Moszkowicz bovendien veel te dicht bij Holleeder
stond. Dichter dan goed is voor een professionele cliënt-advocaat
relatie. Volgens Kelder moest Moszkowicz de verdediging van
Holleeder neerleggen.
De beschuldigingen
Kelder noemde Moszkowicz onder meer maffiamaatje en
beroepsleugenaar. Moszkowicz deed Kelder af als een geborneerde
pseudo-journalist en blaataap die "op televisie wat
babbelt met dames" en vond dat Kelder "maar een
eind raak lulde".
Moszkowicz eiste in kort geding dat Kelder zijn uitspraken zou
rectificeren en dat het Kelder verboden zou worden zich nog langer
onrechtmatig over hem uit te laten. Moszkowicz richtte zijn pijlen
met name op de volgende uitspraken van Kelder:
- dat Moszkowicz een beroepsleugenaar is;
- dat Moszkowicz (door Holleeder) met zwart geld,
afpersingsgeld, betaald wordt;
- dat Moszkowicz zijn geheimhoudingsplicht jegens (wijlen)
Endstra heeft geschonden;
- dat Moszkowicz maffiamaatjes is met Holleeder; en
- dat Moszkowicz nauwe banden met de onderwereld heeft,
namelijk vriendschappelijke betrekkingen.
Context: felle, openbare discussie tussen publieke
figuren
Bij de beoordeling van het geschil hebben de omstandigheden van het
geval (zoals ook hoort in perszaken) zwaar meegewogen. Het draaide
niet alleen om de vraag of de beschuldigingen voldoende werden
onderbouwd door de feiten, maar ook in welke context ze zijn
geuit.
Moszkowicz is een publiek figuur. Volgens vaste rechtspraak
moeten publieke figuren een ruimer incasseringsvermogen hebben.
Moszkowicz is niet alleen neerlands bekendste strafpleiter, maar
ook een graag geziene gast op tv. Zo figureert hij als vaste
spreker in het society programma RTL Boulevard en heeft hij zijn
eigen reality programma gehad.
Verder wees de rechter erop dat zowel Kelder als Moszkowicz zich
"in minder vleiende bewoordingen" over de ander
had uitgelaten. Dat was gebeurd in een in het openbaar gevoerd
debat, waarbij beide partijen op de man speelden. Kelder heeft de
meeste uitlatingen bovendien gedaan in een radioprogramma waarin
door de programmamakers geponeerde stellingen werden besproken. De
voorzieningenrechter vergeleek de bijdrage van Kelder met een
gesproken column, omdat hij -binnen een kort tijdsbestek- alle
ruimte kreeg zijn mening te geven en er weinig ruimte was voor
nuance of discussie. Voor zover Kelder zijn uitspraken deed op
quotenet.nl was volgens de rechter sprake van een open brief. Voor
zowel columns als open brieven gelden minder strenge eisen dan voor
andere publicaties. Overdrijven en gebruik van felle bewoordingen
zijn dan over het algemeen toegestaan.
Op grond van deze overwegingen konden de meeste uitlatingen van
Kelder volgens de rechter door de beugel.
De feiten
Dat Kelder in het kader van de discussie over het optreden van
Moszkowicz het had over een koffer met zwart geld moest volgens de
rechter worden gezien als een toegestaan aan de orde stellen van de
algemene vraag of in strafzaken advocaten met zwart geld betaald
worden.
De rechter overwoog dat de term "maffiamaatje" en de
beschuldiging dat hij vriendschappelijke betrekkingen onderhield
met de onderwereld voor een advocaat diffamerend en uiterst
schadelijk zijn. Aan de andere kant; als het zou kloppen, zou weer
sprake zijn van een ernstige misstand die het verdient aan de kaak
te worden gesteld.
Vervolgens ging de rechter de feiten langs op grond waarvan
Kelder tot zijn uitspraken was gekomen.
- Moszkowicz woonde op uitnodiging van Endstra in Monaco een
liefdadigheidsdiner bij waarin hij aan tafel zat met enkele
goede bekenden van justitie. Te weten naast Endstra zelf, Sam
Klepper en John Mieremet (beiden inmiddels eveneens
geliquideerd).
- De echtgenote van Moszkowicz woonde een jaar lang gratis in
een woning van Endstra.
- - Holleeder mocht zijn bankrekening op het kantoor van
Moszkowicz stellen;
- Volgens een verklaring van een derde gingen Moszkowicz en
Holleeder op vriendschappelijke wijze (en in het bijzijn van de
kinderen) met elkaar om in een hotel in Frankrijk.
- De echtgenote van Moszkowicz is de vorige eigenaar van de
scooter van Holleeder, een scooter die nog op naam stond van
Moszkowicz' vrouw.
De rechter concludeerde dat Moszkowicz inderdaad niet alleen
puur zakelijk omging met zijn cliënten en dat de beschuldiging
"maffiamaatje" steun vond in het feitenmateriaal. Zoals
gezegd speelde daarbij de context (publieke figuur, column,
verhitte discussie van beide kanten) een belangrijke rol.
Veroordeling in strafzaak nodig voor beschuldiging in
media?
Bij zijn persconferentie na het bekend worden van
het vonnis haalde Moszkowicz fel uit naar de rechter. Moszkowicz
vond het onder meer onbestaanbaar dat die rechter indirect
Holleeder en Endstra als "maffia" bestempelde. Dat
terwijl geen van beiden ooit was veroordeeld voor welke criminele
activiteiten dan ook. Holleeder was dan wel veroordeeld voor de
Heineken ontvoering, maar die had zijn straf daarvoor gekregen en
uitgezeten.
Dat argument lijkt geen hout te snijden. De media mogen niet pas
over een misstand nadat de pleger van die misstand in een strafzaak
is veroordeeld. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens
benadrukt nu juist keer op keer het belang van de media als
'public watchdog'. De media hebben de plicht misstanden aan
de kaak te stellen en publiek bekend maken.
Een andere vraag is of een strafrechtadvocaat die een zeer
bekende persoonlijkheid is en meer dan alleen zakelijk omgaat met
zijn cliënten, in een felle, publieke discussie waarbij beide
partijen op de man spelen, als maffiamaatje mag worden neergezet.
Dat is een vraag waar het Hof zich nu over buigt. De zitting in
hoger beroep heeft inmiddels al plaats gehad.