Het profiteren van wanprestatie bij een selectief distributiestelsel
Alfa Romeo Nederland ('ARN') hanteert een selectief
distributiestel voor de verkoop van haar Alfa Romeo auto's in
Nederland. Bij een selectief distributiestelsel verkoopt de
leverancier de goederen slechts aan distributeurs die op grond van
vastgestelde criteria zijn geselecteerd, en de distributeurs
verbinden zich ertoe om deze goederen niet aan niet-erkende
distributeurs te verkopen.
De dealers die zijn aangesloten bij het distributiestelsel van
ARN moeten aan diverse kwalitatieve voorwaarden voldoen met
betrekking tot de inrichting van hun bedrijf, de opleiding van het
personeel en bijvoorbeeld hun productpresentatie. De hoge
kwaliteitseisen zorgen er onder andere voor dat het aantal dealers
beperkt blijft en garandeert daarmee een zekere exclusiviteit zodat
de dealers hun investeringen kunnen terugverdienen.
Om deze exclusiviteit te handhaven geldt binnen het
distributiestelsel een doorleververbod. De erkende dealers mogen
alleen auto's verkopen aan eindgebruikers óf aan andere erkende
dealers. De concurrentiepositie van de erkende dealers wordt
zodoende beschermd omdat wordt voorkomen dat niet-erkende dealers
ook nieuwe Alfa Romeo's verkopen zonder hoge investeringen te
hoeven doen.
Geschil met Multicar
ARN ziet zich echter geconfronteerd met een niet-erkende dealer,
namelijk Multicar, die toch nieuwe Alfa Romeo's verkoopt
aan consumenten in Nederland. Multicar verkrijgt deze auto's niet
via ARN maar via een erkende dealer die in strijd handelt met het
doorleverbod en daarmee wanprestatie pleegt jegens ARN.
ARN komt in actie tegen Multicar en stelt dat Multicar
onrechtmatig handelt jegens ARN door bewust te profiteren van de
wanprestatie van de erkende dealer. ARN stelt dat de verkoop van
nieuwe Alfa Romeo's door Multicar de concurrentiepositie aantast
van de erkende dealers. Immers, het is denkbaar dat door deze
concurrentie het voor erkende dealers moeilijker wordt om hun -
aanzienlijke - investeringen terug te verdienen. Dit tast het
selectieve distributiestelsel aan.
ARN vordert in kort geding dat Multicar geen nieuwe Alfa Romeo's
in de EER althans in Nederland meer betrekt van een erkende dealer
en de handel van Alfa Romeo's 'als nieuw'
staakt.
Beoordeling Rechtbank Dordrecht en Hof 's
Gravenhage
De rechtbank en het hof wijzen de vordering van ARN echter af.
Zo oordeelde het hof onder andere dat Multicar de erkende dealers
weliswaar concurrentie kon aandoen, maar als de erkende dealers al
in een ongunstigere positie zouden verkeren ten opzichte van
Multicar dan zou dat in de eerste plaats het gevolg zijn van het
door ARN gekozen distributiestelsel. Het hof had in het midden
gelaten of er sprake was van oneerlijke
concurrentie.
Beoordeling Hoge Raad
De Hoge Raad is het niet eens met het hof en vindt dat de keuze
van de distributeur voor bepaalde verkoopstandaarden niet voor
rekening van de erkende dealers hoeft te komen. Volgens de Hoge
Raad kan het feit dat Multicar profiteert van de ongunstige
concurrentiepositie waarin de erkende dealers zich bevinden onder
bepaalde omstandigheden onrechtmatig zijn.
De Hoge Raad oordeelde dat van onrechtmatig handelen jegens de
erkende dealers sprake is als een niet aan het distributiestelsel
gebonden handelaar, zoals Multicar:
- producten verhandelt die hij heeft verkregen door bewust
gebruik te maken van de omstandigheid dat een gebonden
handelaar, die wel behoort tot het selectieve
distributiestelsel, jegens de distributeur het
wederverkoopverbod schendt;
- door het verhandelen van de aldus verkregen auto's in
concurrentie treedt met gebonden handelaren op wie een
dergelijk wederverkoopverbod rust; en
- daarbij ter bevordering van het eigen bedrijf profiteert
van de omstandigheid dat deze gebonden handelaren jegens hem in
een ongunstigere positie verkeren doordat zij zich aan
het wederverkoopverbod moeten houden.
Dit handelen is jegens de gebonden handelaren
onrechtmatig. Maar de Hoge Raad oordeelde daarnaast dat
bovenstaande oneerlijke concurrentie ook jegens de
distributeur onrechtmatig kan zijn indien het
distributiestelsel wordt ondermijnd, bijvoorbeeld
doordat:
- andere aan het stelsel gebonden handelaren zich eveneens
aan hun verplichtingen gaan onttrekken;
- hun gebondenheid aan het stelsel beëindigen; of
- derden om die reden niet tot het stelsel willen
toetreden.
Bij de vraag of Multicar onrechtmatig handelde jegens ARN had
hof dan ook in de eerste plaats moeten oordelen of:
- er sprake was van oneerlijke concurrentie;
- het distributiestelsel werd ondermijnd; en
- bovenstaande onder gegeven omstandigheden onrechtmatig was
jegens de distributeur.
De Hoge Raad sluit dus niet uit dat Multicar onrechtmatig heeft
gehandeld jegens ARN. Daarom heeft de Hoge Raad de zaak
terugverwezen en het is nu aan het Hof Amsterdam om de door de Hoge
Raad opgestelde criteria toe te passen en invulling te geven aan de
bijkomende omstandigheden.
Conclusie
In het arrest ARN/Multicar is de vaste lijn in de jurisprudentie
gecontinueerd. Het profiteren van wanprestatie is in beginsel niet
onrechtmatig, maar bijkomende omstandigheden kunnen ertoe leiden
dat dit wel het geval is. De Hoge Raad heeft dit nogmaals bevestigd
en daarnaast enkele specifieke omstandigheden omschreven op grond
waarvan het ondermijnen van een selectief distributiestelsel
onrechtmatig kan zijn.