Plesner / Louis Vuitton uitspraak: artistieke vrijheid vs. intellectuele eigendomsrechten
Het zijn spannende tijden geweest voor de Deense kunstenares
Nadia Plesner. Louis Vuitton was een rechtszaak begonnen over het
gebruik van een Louis Vuitton look-a-like tas in Plesners
kunstwerken, waarmee zij aandacht vraagt voor de situatie in
Darfur. Zie
hier voor meer achtergrondinformatie.
Louis Vuitton stelde zich op het standpunt dat Plesner met die
kunstwerken inbreuk maakte op haar modelrechten op de tas. Plesner
verweerde zich met een beroep op haar grondrecht op vrijheid van
meningsuiting. Meer in het bijzonder haar artistieke vrijheid.
Nadat Plesner eerder de behandelend rechter met succes had
gewraakt (na aanvankelijk verweer, berustte
de voorzieningenrechter uiteindelijk in de wraking), deed (een
andere) voorzieningenrechter van de Rechtbank Den Haag
recentelijk
uitspraak in dit geschil. Plesner is
volledig in het gelijk gesteld.
Na alle aandacht in de media beweerde Louis Vuitton plotseling
dat het haar nooit om het schilderij Darfurnica te doen was geweest
en dat het opgelegde verbod daar geen betrekking op zou hebben.
Daar kwam Louis Vuitton niet mee weg. De voorzieningenrechter
overweegt ”dat ook de tentoonstelling en het te koop aanbieden
van het schilderij onder de verboden handelingen vallen nu deze
staan beschreven in nummer 14 van het verzoekschrift en de
voorzieningenrechter daarnaar in het dictum verwijst.” Maar
omdat Louis Vuitton tijdens de zitting aangaf “geen enkel probleem”
meer met Darfurnica te hebben, concentreert het oordeel van de
rechter zich daarna op de Simple Living afbeelding (de illustratie
bij dit artikel).
De rechter weegt het grondrecht van Plesner op vrijheid van
meningsuiting af tegen het recht van Louis Vuitton op ongestoord
genot van haar eigendom (artikel 1 van het Eerste Protocol bij het
EVRM). Hij oordeelt dat “het belang van Plesner bij het vrij
(kunnen blijven) uiten van haar (artistieke) mening via het werk
“Simple Living” zwaarder [dient] te wegen dan het belang van Louis
Vuitton bij het ongestoord genot van haar eigendom.”
De rechter overweegt dat kunstenaars vergaande bescherming ten
aanzien van hun artistieke vrijheid genieten, waarbij kunst in
beginsel mag “offend, shock or disturb” (…) Plesner gebruikt
veeleer de bekendheid van Louis Vuitton om haar
maatschappijkritische boodschap over te brengen (de situatie in
Darfur) en beeldt naast de tas ook een ander luxe/showbusiness
beeld af in de vorm van in roze gestoken chihuahua. Ook heeft
Plesner nooit gesuggereerd dat Louis Vuitton betrokken zou zijn bij
de problemen in Darfur. Verder brengt de omstandigheid dat Louis
Vuitton een zeer bekende onderneming is, en waarvan sommige
producten aanzienlijke bekendheid genieten, die zij ook zelf via
advertenties met beroemdheden aanwakkert, mee dat Louis Vuitton
zich in sterkere mate dan andere rechthebbenden, kritisch gebruik
moet laten welgevallen.
De Simple Living afbeelding is naar het oordeel van de rechter
dus niet onrechtmatig en Plesner heeft geen inbreuk gemaakt. Daar
voegt de rechter nog aan toe: ”Dit is niet anders indien de
afbeelding enigszins als blikvanger wordt gebruikt, temeer daar
Plesner onvoldoende weersproken heeft gesteld dat het werk een
centrale plaats in haar oeuvre (betreffende Darfur) inneemt en in
zoverre extra aandachtvestiging (voor de tentoonstelling met als
thema de problematiek in Darfur) gerechtvaardigd is.” Plesner
mag de afbeelding dus ook als blikvanger gebruiken, iets waar Louis
Vuitton fel op tegen was.
Slotsom is dat de voorzieningenrechter het ex-parte bevel in
zijn geheel vernietigt (met terugwerkende kracht). Alle eventueel
door Plesner verbeurde dwangsommen zijn daarmee van tafel. Dat is
een koerswijziging van de rechtbank Den Haag. De
voorzieningenrechter gaat ’om’ ten opzichte van eerdere uitspraken:
“Gelet op het feit dat gerekwestreerde geen andere
rechtsmiddelen ter beschikking staan waarmee tegen een dergelijke
maatregel kan worden opgekomen, kan de herziening naar voorlopig
oordeel - anders dan de voorzieningenrechter van deze rechtbank
aannam op 14 december 2009, iept 20091214 (Kruidvat - Adventure
Bags) - terugwerkende kracht worden gegeven. Een ander oordeel zou
immers met zich brengen dat het tussentijds verbeuren van
dwangsommen als gevolg van een (naar achteraf wordt geoordeeld:
onterecht) gegeven ex parte beschikking op geen enkele wijze kan
worden teniet gedaan, aangezien een aan te spannen bodemprocedure
naar vaste rechtspraak de als gevolg van de voorlopige maatregel
verbeurde dwangsommen niet kan aantasten. De voorzieningenrechter
gaat zodoende om en zal daarom de vernietiging met terugwerkende
kracht uitspreken.”
Een belangrijke overwinning voor de artistieke vrijheid. Wij
zijn ook zeer blij voor Nadia.
Deze zaak is namens Nadia Plesner behandeld door
Jens van den Brink,
Christien Wildeman en
Reindert van der Zaal van Kennedy Van der
Laan.